Ποῦ κρύβεται ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεώς μας;
π. Δημητρίου Ν. Θεοδωροπούλου
Ἡ ὁμιλία συνοδεύεται ἀπὸ διαφάνειες PowerPoint, ποὺ προβάλλονται στὸ βίντεο.
Μπορεῖτε νὰ τὴν παρακολουθήσετε στὴν παρακάτω διεύθυνση.
➡️ Πατῆστε ἐδῶ γιὰ τὸ βίντεο
Γ
ιὰ τὶς περίφημες Ἰδέες τοῦ Πλάτωνος μιλήσαμε τὴν προηγούμενη φορά.
Ἀναφερθήκαμε στὸ θέμα, ὄχι τόσο διότι αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ ἀποτελεῖ καίριας σημασίας κεφάλαιο γιὰ τὴν φιλοσοφία, ὅσο διὰ τὸ ὅτι σκιαγραφεῖ μὲ ἀπαράμιλλο τρόπο μία σημαίνουσα πτυχὴ τοῦ δόγματος τῆς δημιουργίας — ἀναφέρομαι στὴν διδασκαλία τοῦ ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ περὶ τῶν λόγων τῶν ὄντων.
Εἴπαμε, θὰ θυμόσαστε, ὅτι γιὰ τὸν ἅγιο Μάξιμο λόγοι τῶν ὄντων εἶναι τὰ θεῖα νοήματα ποὺ ἐνυπάρχουν στὴν κτίση καὶ ἀποκαλύπτουν τὴν σοφία τοῦ Θεοῦ. Δὲν εἶναι ἡ θεία οὐσία. Οἱ λόγοι «ἀπὸ τῶν ποιημάτων νοούμενοι καθορῶνται», γίνονται δηλαδὴ κατανοητοὶ καὶ ὁρατοὶ μέσῳ τῶν δημιουργημάτων. Ὅλα τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ μᾶς φανερώνουν κρυφίως τοὺς λόγους γιὰ τοὺς ὁποίους δημιουργήθηκαν· τὸ καθένα μαρτυρεῖ τὸν σκοπὸ τῆς ὑπάρξεώς του (Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, Πρὸς Θαλάσσιον, περὶ διαφόρων ἀπόρων, PG 90, 296A).
Πῶς φθάσαμε ὅμως στὴν διδασκαλία αὐτή;
Ἀπὸ τὸν Πλάτωνα καὶ τὴν θεωρία τῶν Ἰδεῶν του ξεκινῶντας.
Ἑπόμενος σταθμός, ὁ Φίλων ὁ Ἰουδαῖος, τέσσερις περίπου αἰῶνες ἀργότερα.
Φίλων ὁ Ἰουδαῖος
 |
| Φίλων ὁ Ἰουδαῖος 20 π.Χ. - 50 μ.Χ. |
[1] Τόσο προσφιλὴς τοῦ ἦταν ὁ πλατωνισμός, καὶ τόσον ὅμοιος ἔγινε κατὰ τὴν διάνοια, τὴν ἔκφραση καὶ τὸ ὕφος του μὲ τὸν Πλάτωνα, ποὺ ἔμεινε παροιμιώδης γι' αὐτὸν ἡ φράση· «ἢ Πλάτων φιλωνίζει, ἢ Φίλων πλατωνίζει».
Εἴδαμε ὅτι ὁ Πλάτων, ὡς εἰδωλολάτρης, θέτει σὲ ἄλλη μοῖρα τὶς Ἰδέες καὶ σὲ ἄλλη τοὺς θεούς. Οἱ Ἰδέες εἶναι ἔξω ἀπὸ τοὺς θεοὺς καὶ μάλιστα ὑπέρκεινται αὐτῶν.
Ὁ Φίλων ὅμως, ὡς κοινωνὸς καὶ ἑρμηνευτὴς τῆς βιβλικῆς παραδόσεως, δὲν μπορεῖ νὰ δεχθεῖ ὅτι ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν κόσμο ὑπακούοντας σὲ ἀρχέτυπα εὑρισκόμενα ἔξω ἀπὸ αὐτόν. Ὁ Θεὸς ἐνήργησε σύμφωνα μὲ νοητοὺς λόγους (σκέψεις, θὰ λέγαμε) ποὺ ὑπῆρχαν μέσα του.
Ἔτσι, ὁ νοητὸς κόσμος τοῦ Πλάτωνος «μεταφέρεται» ἀπὸ τὸν Φίλωνα στὸ εἶναι τοῦ Θεοῦ.
Ὁ Φίλων ἐπηρεάσθηκε πάρα πολὺ καὶ ἀπὸ τοὺς Στωϊκούς. Γι' αὐτὸ καὶ στὸ σύστημά του ὁ Λόγος (ὅρος ποὺ εἰσήγαγε στὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφία πρῶτος ὁ Ἡράκλειτος) κατέχει δεσπόζουσα θέση.
Δὲν δηλώνει βέβαια τὴν ὑπόσταση τοῦ Θεοῦ Λόγου, τοῦ δευτέρου προσώπου τῆς ἁγίας Τριάδος. Ὁ Λόγος στὸν Φίλωνα εἶναι περισσότερο θεῖον κατηγόρημα (ἰδιότης, γνώρισμα, χαρακτηριστικόν)· ὁ δὲ λειτουργικός του ρόλος συνίσταται εἰς τὸ νὰ παρεμβάλλεται ὡς ἐνδιάμεσος μεταξὺ Θεοῦ καὶ κόσμου.
Στὸν Λόγον λοιπὸν ὁ Φίλων «ἐνσωματώνει» τὶς Ἰδέες τοῦ Πλάτωνος. Αὐτός, μὲ ἄλλα λόγια, εἶναι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον «μεταφέρει» τὶς πλατωνικὲς Ἰδέες μέσα στὴν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ.
Οἱ Ἰδέες τοῦ Πλάτωνος, ποὺ ἀποτελοῦν γιὰ τὸν μεγάλο φιλόσοφο αὐθύπαρκη νοητὴ πραγματικότητα, ἀνεξάρτητη ἀπὸ τοὺς θεοὺς καὶ ὑπερκείμενη αὐτῶν (ὑπερκείμενη νοητὴ τάξη), τώρα ἑδράζονται στὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος νοεῖται ὡς ἡ πρωταρχικὴ θεία δύναμις.
Δὲν εἶναι ὑπόστασις ὁ Λόγος, ὅπως εἴπαμε, εἶναι ἐσωτερικὴ νοητικὴ ἀρχή· ἐνυπάρχει. Μέσῳ αὐτῆς ὁ Θεὸς σκέπτεται καὶ ἐνεργεῖ· διὰ τοῦ Λόγου δημιουργεῖ τὸν κόσμο.
Ὁπότε, οἱ Ἰδέες τοῦ Πλάτωνος, ποὺ στὸν Φίλωνα γίνονται «λόγοι ἐν τῷ Λόγῳ», τουτέστι νοητὰ ἀρχέτυπα ἐντὸς τῆς θείας νοήσεως, ἐνσωματώνονται ἐν τέλει στὸν ἴδιο τὸν Θεὸ — ὄχι στὴν οὐσία του, ἐννοεῖται· ὁ Λόγος δὲν ταυτίζεται μὲ τὴν θεία οὐσία, ἐμφανίζεται ὡς τρόπος φανερώσεως καὶ ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ.
Συμπέρασμα. Ὁ Λόγος τοῦ Φίλωνος δὲν σχετίζεται οὔτε μὲ τὴν ἔννοια τοῦ προσώπου οὔτε μὲ τὴν ἔννοια τῆς οὐσίας ἐν τῷ Θεῷ, ἀλλὰ μὲ τὴν ἔννοια τῆς δυνάμεως, τῆς ἐκφαντικῆς ἐνεργείας.
Παρότι κάποιες φορὲς ὀνομάζεται «πρωτόγονος υἱὸς» καὶ «εἰκών Θεοῦ» στὰ ἔργα τοῦ ἑλληνιστοῦ φιλοσόφου, δὲν εἶναι ὑπόστασις, ὅπως στὴν χριστιανικὴ θεολογία. Εἶναι ὁ νοῦς τοῦ Θεοῦ, ἡ διάνοιά του. Εἶναι αὐτὸς ποὺ περιέχει τὰ ἀρχέτυπα, τὶς Ἰδέες, ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Πλάτων· λειτουργεῖ δὲ ὡς μεσίτης μεταξὺ Θεοῦ καὶ κόσμου.
Ὁ Φίλων λοιπὸν διατηρεῖ ὡς ἑρμηνευτικό του ὑπόβαθρο τὴν θεωρία τῶν Ἰδεῶν, προσθέτει ὅμως καὶ τὴν ἔννοια τοῦ Λόγου ὡς μεσολαβητικῆς ἀρχῆς.
Τί νὰ θυμόμαστε ἀπὸ ὅλα αὐτά;
Θὰ τὸ ποῦμε μὲ πολὺ ἁπλᾶ λόγια.
Στὸν Φίλωνα οἱ Ἰδέες τοῦ Πλάτωνος γίνονται σκέψεις μέσα στὸν νοῦ τοῦ Θεοῦ, αἰώνιες σκέψεις. Δὲν εἶναι ἔξω καὶ πάνω ἀπὸ τὸν Θεό, ὅπως στὸν Πλάτωνα, ἀλλὰ μέσα στὸν Θεό.
Ἀποτέλεσμα τῆς ἑρμηνείας αὐτῆς
Ἐκεῖνο ποὺ παραμένει ὅμως, ξέρετε ποιό εἶναι; Τὸ ὅτι ὁ κόσμος συνυπάρχει μὲ τὸν Θεὸ ὡς αἰώνια σκέψη του.
Δὲν ἀπαλλάσσεται δηλαδὴ πλήρως ὁ Θεὸς ἀπὸ τὴν ἀναγκαιότητα. Πάλι εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δημιουργήσει «ὑπακούοντας» σὲ πρότυπα, ἐν προκειμένῳ στὶς αἰώνιες συνύπαρκες αὐτῷ σκέψεις. Δὲν εἶναι ἔξω ἀπὸ τὸν Θεὸ τώρα τὰ ἀρχέτυπα, ὅμως ἡ ἀναγκαιότης παραμένει· δὲν εἶναι ἐξωτερική, εἶναι ἐσωτερική.
Ἐν τούτοις, τὸ πρῶτο βῆμα ἔγινε. Ὁ Θεὸς ἐνεργεῖ πιὰ κατὰ τοὺς ὅρους τῆς δικῆς του νοήσεως, ὄχι κατὰ τὴν τάξη προκαθορισμένων ἐξωτερικῶν προτύπων.
Ἐπίσης, ὁ Φίλων ἔδειξε μὲ περισσὴ ὀξυδέρκεια τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖον ἡ φιλοσοφία μπορεῖ νὰ πλουτίσει σημαινόντως τὴν θεολογικὴ σκέψη.
Γι' αὐτὸ καὶ οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἄφησαν ἀνεκμετάλλευτη τὴν διδασκαλία του, τὴν ἀξιοποίησαν στὸ ἔπακρο.
Ἰδιαίτερα ἡ σκέψη τοῦ ἑλληνιστοῦ φιλοσόφου ἐπηρέασε τὴν ἀλεξανδρινὴ θεολογία.
Τὸ παράξενο εἶναι ὅτι δὲν ἐπηρέασε σχεδὸν καθόλου τὴν ραββινικὴ παράδοση!
Ὁ Ὠριγένης προχωρεῖ ἔτι περαιτέρω
 |
Ὠριγένης 185 - 253 μ.Χ. |
Στὸν Ὠριγένη ὁ Λόγος δὲν εἶναι πλέον ἡ ἀφηρημένη ἀρχή, ἔννοια, δύναμις τῶν φιλοσόφων. Εἶναι ὑφεστῶσα ὑπόστασις, ὁ πρὸ τῶν αἰώνων γεννώμενος Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ — ὁ Ὠριγένης σκέπτεται χριστιανικά· πρώϊμα ἔστω.
Αὐτὴ εἶναι ἡ κύρια καὶ καίριας σημασίας μετατόπιση ποὺ κάνει ὁ πολὺς Ὠριγένης σὲ σχέση μὲ τὸ φιλοσοφικὸ σχῆμα καὶ τὴν διδασκαλία τοῦ Φίλωνος.
Ὁ Θεὸς εἶχε αἰωνίως τοὺς λόγους (ἀρχέτυπα) ὅλων τῶν ὄντων μέσα στὸν ἕνα Λόγον (Υἱόν), ὁ ὁποῖος ὅμως ἀποτελεῖ ὑπόσταση, ὄχι θεῖον κατηγόρημα, ὅπως στὸν Φίλωνα.
Ὡστόσο, ὁ πολυκύμαντος Ὠριγένης φαίνεται νὰ κάνει λόγο γιὰ δύο μορφὲς δημιουργίας, τὴν αἰώνια (πνευματικὴ) καὶ τὴν μετὰ χρόνου (ὑλική).
Σὲ ἕνα αἰώνιο ἐπίπεδο, ὁ κόσμος ἦταν πάντοτε παρών. Σὲ ἕνα δεύτερο στάδιο, ἔλαβε τὴν μορφὴ μὲ τὴν ὁποίαν ἐμεῖς τὸν γνωρίζουμε.
Αὐτὸ μάλιστα γιὰ τὸν Ὠριγένη συνιστᾶ πτώση — πτώση ἀπὸ τὸ πρῶτο ἐπίπεδο.
Καθαρὰ ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὴν πλατωνικὴ φιλοσοφία, κάνει λόγο γιὰ πτώση τῶν ψυχῶν, οἱ ὁποῖες εἶναι αἰώνιες καὶ ἀποτελοῦν τὸ εὐγενέστερο δημιούργημα τοῦ πνευματικοῦ κόσμου.
Τί παρατηροῦμε (καὶ) ἐδῶ; Ὅτι ὁ κόσμος, μὲ τὴν μορφὴ τῶν λόγων (ἀρχετύπων), εἶναι αἰωνίως παρὼν στὸν νοῦ — στὴν σκέψη, ἂν θέλετε — τοῦ Θεοῦ.
Ὁ Θεὸς αἰωνίως δημιουργεῖ. Ὁ κόσμος δίπλα του αἰωνίως ὑπάρχει, ὡς τὸ ἄλλο του ἐγώ.
Ὁπότε, εἶναι ἀδύνατον νὰ μιλήσει κανεὶς γιὰ τὸν Θεὸ χωρὶς νὰ ἀναφερθεῖ συγχρόνως καὶ στὸν κόσμο.
Αὐτὸ ὅμως δεσμεύει καὶ πάλι τὴν ἐλευθερία τοῦ Κτίστου. Ὁ κόσμος δὲν εἶναι ἐλεύθερο δημιούργημα. Ἡ αἰώνια παρουσία του στὸν νοῦ τοῦ Θεοῦ αὐτὸ φανερώνει.
Ὁ Πλωτῖνος
 |
| Πλωτῖνος 204 - 270 μ.Χ. |
Δὲν ἔχουμε δημιουργία στὸν Πλωτῖνο, ἀλλὰ ἐκπόρευση, ὑπερχείλιση, θὰ λέγαμε, τοῦ Ἑνός, φυσικὴ ἀκτινοβολία τῆς ὑπερπληρότητός του.
Ὁ ἅγιος Μάξιμος
Σὲ ὅλες τὶς προαναφερθεῖσες ἀντιλήψεις (θὰ μπορούσαμε πιθανῶς νὰ ἀναφέρουμε καὶ ἄλλες) κυριαρχεῖ, ὅπως διαπιστώνουμε, τὸ στοιχεῖο τῆς αἰωνιότητος καὶ τῆς ἀναγκαιότητος, σὲ σχέση μὲ τὴν ὕπαρξη τοῦ κόσμου.
Γιὰ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ὅμως, ὁ κόσμος δὲν εἶναι αἰώνιος, οὔτε ἀποτέλεσμα ἀνάγκης. Ὁ Θεὸς δὲν δημιούργησε τὸν κόσμο ἐπειδὴ ἦταν ὑποχρεωμένος νὰ τὸ κάνει... οὔτε ἐπειδὴ αἰσθανόταν μοναξιά! Ὁ κόσμος εἶναι ἔργο τῆς ἄπειρης ἀγάπης του.
 |
| Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς 580 - 662 μ.Χ. |
Κατὰ τὸν πάνσοφο Μάξιμο, ὁ Θεὸς ηθέλησε τὴν ὕπαρξη τοῦ κόσμου προαιωνίως. Αὐτὸ ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι τὸν ἔφερε καὶ ἀμέσως στὴν ὕπαρξη.
Ὁ θεῖος Μάξιμος διακρίνει τὴν βούληση ἀπὸ τὴν ὕπαρξη, τὴν θέληση ἀπὸ τὴν πραγματοποίηση τῆς θελήσεως. Ἡ βουλὴ τοῦ Θεοῦ εἶναι μὲν προαιώνιος, ὁ κόσμος ὅμως ὄχι· δὲν ἀποτελεῖ ἀναγκαστικὴ προέκταση τῆς προαιωνίου βουλῆς τοῦ Δημιουργοῦ, τῶν σκέψεών του, ὅπως θὰ ἔλεγε καὶ ὁ Φίλων.
Στὸν ἅγιο Μάξιμο οἱ λόγοι τῶν ὄντων ταυτίζονται μὲ τὰ θελήματα τοῦ Θεοῦ· εἶναι βουλήματα τοῦ Θεοῦ, ὄχι σκέψεις μέσα στὸν νοῦ του.
Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸν ὁ θεόπνευστος πατὴρ ἀπαλλάσσει τὴν θεολογικὴ σκέψη ἀπὸ κάθε ὑπόνοια ἀναγκαιότητος ὡς πρὸς τὸ δόγμα τῆς δημιουργίας.
Ὁ Θεὸς θέλει καὶ ὑπάρχει ὁ κόσμος· δὲν εἶναι ἀναγκαστικὴ προέκταση τῶν σκέψεών του, εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς βουλητικῆς του ἐνεργείας, τῆς θελήσεώς του δηλαδή· αὐτὴ εἶναι ποὺ πραγματώνει τὸν κόσμο. Καὶ συνεπῶς·
- Ὁ κόσμος εἶναι ἀποτέλεσμα ἐλευθερίας, ὄχι ἀνάγκης.
- Δὲν ἀποτελεῖ ποίημα κάποιου μεσάζοντος δημιουργοῦ, ἀλλὰ τοῦ ἴδιου τοῦ Θεοῦ.
- Δημιουργήθηκε ἐκ τοῦ μηδενός, δὲν εἶναι αἰώνιος. Κάποτε δὲν ὑπῆρχε· ὑπῆρχε μόνον ὁ Θεός. Ὁτιδήποτε ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ εἶναι δημιουργία.
Οὔτε ὡς προέκταση τοῦ Θεοῦ λοιπὸν μποροῦμε νὰ ἐννοήσουμε τὸν κόσμο, οὔτε καὶ νὰ ποῦμε ὅτι ὑπῆρχε μέσα στὸν νοῦ του ὑπὸ τὴν μορφὴ Ἰδεῶν, σκέψεων ἢ ἄλλων παρομοίων προτύπων.
Ὁ κόσμος θὰ μποροῦσε καὶ νὰ μὴν εἶχε δημιουργηθεῖ, νὰ μὴν ὑπάρχει.
Αὐτὴ τὴν σημασία ἔχουν στὴν κοσμολογικὴ ἀντίληψη τοῦ ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ οἱ λόγοι τῶν ὄντων, στοὺς ὁποίους ὁ κορυφαῖος θεολόγος δίνει καὶ ἄλλες ὀνομασίες.
Δημιουργικοὶ λόγοι. Τοὺς ὀνομάζει ἔτσι, διότι εἶναι ἐνεργοὶ καὶ δυναμικοί, αἰτίες τῆς ὑπάρξεως τῶν ὄντων (διὰ τῆς ἐλευθέρας βουλῆς τοῦ Θεοῦ).
Θελήματα. Οἱ λόγοι τῶν ὄντων ἐφράζουν τὴν βούληση τοῦ Θεοῦ, τὸ τί θέλει ἐκεῖνος νὰ ὑπάρξει.
Παραδείγματα. Μὲ τὸν ὅρο αὐτὸν ὁ Μάξιμος ἐννοοεῖ ὅτι οἱ λόγοι ἀποτελοῦν τὰ ἀρχέτυπα, τὰ πρότυπα τῶν ὄντων, ὅπως αὐτὰ ἦταν προδιαγεγραμμένα, ἂς τὸ ποῦμε ἔτσι, στὴν πρόνοια τοῦ Θεοῦ.
Προορισμοί. Ὀνομάζονται ἔτσι, διότι ὑποδηλώνουν τὸν προορισμὸ τοῦ κάθε ὄντος, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ τελικοῦ σκοποῦ τῆς ὑπάρξεώς του, αὐτοῦ ποὺ ἡ θεία βουλὴ θέλησε ἐξ ἀρχῆς — ἄλλωστε, ἡ λέξη λόγος ἔχει καὶ τὴν σημασία τοῦ σκοποῦ (τέλος).
Μὲ τὸν ἅγιο Μάξιμο λοιπὸν ἔχουμε ριζικὴ μετατόπιση ὅλων τῶν προηγουμένων ἀντιλήψεων.
Εἰσάγει — ἂς ἐπιτραπεῖ ἔκφραση — τὴν ἐλευθερία στὸν Θεὸ ὁ θεῖος Μάξιμος.
Οἱ λόγοι τῶν ὄντων ἐδράζονται τώρα στὴν θεία θέληση, ὄχι σὲ κάποια μεταφυσικὴ ἀναγκαία δομή. Δὲν ἔχουν ἀνεξάρτητη ὕπαρξη· ὑπάρχουν ὡς αἰώνιες ἐκφράσεις τῆς θείας βουλῆς ἐν τῷ Λόγῳ τοῦ Θεοῦ.
Ὅλα τὰ ὄντα προϋπάρχουν σπερματικῶς (σὲ σπερματικὴ μορφὴ δηλαδή, ὡς σπερματικοὶ λόγοι, σπερματικὰ ἀρχέτυπα) αἰωνίως μέσα στὸν ἕνα Λόγον, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· εἶναι λόγοι ἐν τῷ Λόγῳ. Ὄχι ὡς οὐσίες — νὰ τὸ ἐπαναλάβουμε — ἀλλ' ὡς τρόποι τῆς θείας θελήσεως, ὡς προσχέδια δημιουργίας, ἀναγόμενα στὴν θεία πρόνοια.
Δὲν ἀκολούθησαν δηλαδὴ οἱ λόγοι τὴν φυσικὴ δυναμικὴ τοῦ σπόρου, ὁ ὁποῖος ἀναγκαστικῶς γίνεται αὐτὸ τοῦ ὁποίου τὶς προδιαγραφὲς φέρει — δένδρο ἢ φυτὸ ἢ ζῶο κ.τ.λ.
Στὴν κοσμολογία τοῦ ἁγίου Μαξίμου δὲν ὑπάρχει τέτοιου εἴδους ἀναγκαιότης, ἀλλὰ ἐλευθέρα βούλησις.
Ἐδῶ θριαμβεύει ἡ ἀπόλυτος ἐλευθερία!
*
Θὰ τελειώσουμε μὲ κάτι πολὺ σημαντικό, ἀπαντῶντας συγχρόνως καὶ στὴν ἐρώτηση ποὺ θέτει ὁ τίτλος τοῦ ἄρθρου μας.
Ἐφ' ὅσον εἴμαστε λόγοι ἐν τῷ Λόγῳ·
Ὁ σκοπὸς τῆς ὑπάρξεώς μας ποῦ κρύβεται;
Ἐν τῷ Λόγῳ φυσικά!
Σύμφωνα μὲ αὐτὸν θὰ πρέπει καὶ νὰ ζοῦμε, στὴν δική του ζωὴ νὰ μετέχουμε.
Ὁ Θεὸς μᾶς ἔχει καλέσει σὲ διάλογο (ἔχει καὶ αὐτὴν τὴν σημασία ἡ λέξη λόγος)· αὐτὸ σημαίνει τὸ «εἴμαστε λόγοι ἐν τῷ Λόγῳ».
Πῶς θὰ ἀνταποκριθοῦμε σ' αὐτὸν τὸν διάλογο;
Ὁ θεῖος Μάξιμος μᾶς δίδαξε ὅτι ὑπάρχει λόγος τῆς φύσεως, ἀλλὰ καὶ τρόπος τῆς φύσεως, δηλαδὴ τὸ τί εἶναι ὁ καθένας, ἀλλὰ καὶ τὸ πῶς πραγματώνει τὴν ὕπαρξή του.
Ὁ λόγος τῆς φύσεως εἶναι κοινὸς σὲ ὅλους· εἴμαστε ἄνθρωποι, φορεῖς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως.
Αὐτὸ δὲν ἀλλάζει, εἶναι δεδομένο, εἶναι ἡ οὐσία μας, τὸ κατ' εἰκόνα, ἡ ἐλευθερία μας ἐν τέλει (ἀφοῦ αὐτὴ ἀποτελεῖ τὸ πρωταρχικὸ ὀντολογικό μας κατηγόρημα).
Ἐκεῖνο ποὺ ἀλλάζει εἶναι ὁ τρόπος (ἐκεῖ ἐντοπίζει καὶ τὴν ἁμαρτία ὁ πανθαύμαστος Μάξιμος, ὄχι στὴν φύση).
Ἀλλάζει ὁ τρόπος χρήσεως τῆς ἐλευθερίας μας.
Ἂν εἶναι θεοπρεπής, βαδίζουμε πρὸς τὸ καθ' ὁμοίωσιν.
Ἂν ὄχι, πορευόμεθα πρὸς τὸ «κατ' ἀνομοίωσιν».
Ἔχουμε νὰ ἐπιλέξουμε ἀνάμεσα σὲ τρεῖς τρόπους ὑπάρξεως τῆς μιᾶς ἀνθρωπίνης φύσεώς μας:
Κατὰ φύσιν.
Παρὰ φύσιν.
Ὑπὲρ φύσιν.
Ὁ τελευταῖος καταξιώνει τὴν ὕπαρξή μας.
Ζοῦμε γιὰ νὰ ὑπερβοῦμε τὴν φύση μας, νὰ γίνουμε θεοὶ κατὰ χάριν.
Ἄλλως, εἴμαστε ἄσοφοι καὶ ἀσύνετοι — ἀξύνετοι, ὅπως θὰ ἔλεγε καὶ ὁ μεγαλίστωρ Ἡράκλειτος.
Ἀξύνετος γιὰ τὸν μεγάλο Ἐφέσιο εἶναι ἐκεῖνος ποὺ δὲν μετέχει στὸν ξυνὸν (κοινὸν) λόγον, ἀλλὰ ζεῖ κατὰ τὶς ἰδιαίτερες προτιμήσεις του, τὰ ἀτομικά του γοῦστα, τὸν προσανατολισμὸ τῶν ὀρέξεών του, τοῦ ναρκισσισμοῦ του ἐν τέλει.
Αὐτὸς δὲν λογίζεται κἂν ὡς ἄνθρωπος, λέει!
Σκεφτεῖτε τί θὰ ἔλεγε γιὰ μᾶς, στοὺς ὁποίους ἔχει ἀποκαλυφθεῖ ἐδῶ καὶ αἰῶνες ὁ ἀληθινός, ὑπεράρχιος καὶ ὑπέρτιμος θεῖος Λόγος!
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Τὰ ἄρθρα δὲν εἶναι πραγματεῖες, ὥστε νὰ ἐξαντλοῦν ἕνα θέμα. Περισσότερο προβληματισμοὺς εἰσάγουν καὶ ἀφορμὲς γιὰ σκέψη καὶ διάλογο. Γι' αὐτὸ καὶ τὰ καλοπροαίρετα σχόλια εἶναι εὐπρόσδεκτα ἐδῶ, μᾶλλον δὲ καὶ ἐπιθυμητά. Εὐπρόσδεκτες ἐπίσης εἶναι καὶ οἱ ἐρωτήσεις. Ὁ δὲ διάλογος ἐνθαρρύνεται ὅλως ἰδιαιτέρως .