π. Δημήτριος Θεοδωρόπουλος

π. Δημητρίου Ν. Θεοδωροπούλου Εἴπαμε ὅτι οἱ ἀρχαῖοι φιλόσοφοι ἤθελαν νὰ μελετοῦν τὰ πάντα γύρω τους. Πῶς ὅμως; Τὰ ὄντα εἶναι ἀναρίθμητα. Εἶναι ἀδύνατον νὰ μελετήσει κανεὶς τὸ καθένα χωριστά. Μία λύση μόνο ὑπάρχει, ἡ ταξινόμησή τους σὲ ὁμάδες, ἡ μελέτη ἑνὸς ἀντιπροσωπευτικοῦ δείγματος καὶ ἡ γενίκευση τῶν πορισμάτων στὸν πληθυσμὸ τῆς ὁμάδος. Αὐτὸ ἔκαναν οἱ φιλόσοφοι. Καὶ μᾶς ἄφησαν ὡς ἀνεκτίμητη κληρονομιὰ τὸν τρόπο σκέψεως καὶ τὴν μεθοδολογία τους. Σκεφτεῖτε ὅτι μέχρι σήμερα χρησιμοποιοῦνται ὀνόματα ποὺ ἔδωσε ἀπὸ ἐκεῖνα ἀκόμη τὰ χρόνια ὁ Ἀριστοτέλης, π.χ. «δίπτερα»,  «κολεόπτερα»,  «μαλάκια»  κ.ἄ. Σήμερα ἔχουμε οἰκοδομήσει  ἕνα ὁλόκληρο σύστημα ταξινομήσεως βασισμένο στὴν κληρονομιὰ τῶν ἀρχαίων ἐκείνων σοφῶν. Κατ’ ἀρχάς, ὁμαδοποιήσαμε τοὺς πληθυσμοὺς βάσει φυσικῆς συγγενείας (ὅλα τὰ λιοντάρια μαζί, ὅλα τὰ δελφίνια μαζί, ὅλα τὰ χελιδόνια μαζί, ὅλες οἱ πυγολαμπίδες μαζί, ὅλες οἱ ἀμυγδαλιὲς μαζί, ὅλες οἱ γαρδένιες μαζί, ὅλα τὰ μάρμαρα μαζὶ κ.ο.κ.). Ἔτσι, δημιουργήσαμε μί...

  π. Δημητρίου Ν. Θεοδωροπούλου Ξέρω ὅτι τὸ θέμα μας εἶναι ὁ ὅρος οὐσία , ὅτι αὐτὸν προσπαθοῦμε νὰ προσεγγίσουμε, ἔχω ἐπίγνωση. Ἄνοιξα ὅμως παρένθεση, καὶ παρένθεση μέσα στὴν παρένθεση, διότι θέλω νὰ εἶναι αὐτὴ ἡ προσέγγιση ἐμπεριστατωμένη καὶ ὄχι πρόχειρη, ἀνερμάτιστη, ἐπιφανειακὴ καὶ βεβιασμένη. Δὲν μιλᾶμε γιὰ κανέναν τυχαῖο ὅρο. Θυμηθεῖτε, προέρχεται ἀπὸ τὸ εἰμὶ ( οὖσα > οὐσία ). Ἔχει σχέση μὲ τὸ εἶναι δηλαδή, τὴν ὕπαρξη, ἀπαντᾶ στὸ τί εἶναι ἕνα πρᾶγμα, ἕνα ὄν. Ἡ οὐσία ἀποτελεῖ θεμέλιο τῆς φιλοσοφικῆς σκέψεως. Εἶναι ὁ κοινὸς τόπος τῶν φιλοσόφων· ἐκεῖ ὅλοι συναντῶνται, μιᾶς καὶ ὅλοι τὴν οὐσία τοῦ κόσμου ἀναζητοῦν, καὶ τοῦ κάθε ὄντως φυσικά. Ἀξίζει λοιπὸν νὰ δοῦμε μέσα ἀπὸ τὰ δικά τους μάτια τὴν διαδρομὴ τοῦ ὅρου αὐτοῦ. Ἀξίζει συγχρόνως νὰ τοὺς θυμηθοῦμε, νὰ θαυμάσουμε καὶ πάλι τὸν ζῆλο αὐτῶν τῶν μεγάλων πνευμάτων, τὴν δίψα τους γιὰ τὴν ἀλήθεια. Αὐτὴ ἡ δίψα προετοίμασε τοὺς Ἕλληνες νὰ δεχθοῦν πρῶτοι τὸν ἐνανθρωπήσαντα Λόγο τοῦ Θεοῦ. Αὐτὴ προετοίμασε τὸν κόσμο νὰ δεχθεῖ τὸν Θεά...

  π. Δημητρίου Ν. Θεοδωροπούλου Ὁλοκληρώσαμε στὸ προηγούμενο ἄρθρο μας τὴν ἀναφορά μας στὶς σημασιολογικὲς ἀποχρώσεις τοῦ ὅρου οὐσία . Εἴδαμε τὶς σημασίες μὲ τὶς ὁποῖες χρησιμοποιήθηκε ὁ ὅρος αὐτὸς κατὰ τὴν μακραίωνη ἱστορία του (κυριολεκτικὲς καὶ μεταφορικές), τὰ παράγωγά του, καθὼς καὶ τὶς σύνθετες λέξεις ποὺ προῆλθαν ἀπὸ αὐτόν. Τὸ «ὁλοκληρώσαμε» βέβαια σὲ καμμία περίπτωση δὲν σημαίνει «ἐξαντλήσαμε». Ὁ σημασιολογικὸς πλοῦτος καὶ ἡ ἀξία τοῦ ὅρου οὐσία δὲν ἐξαντλεῖται μὲ ἀκροθιγῆ προσέγγιση. Καὶ ὅλα αὐτὰ ποὺ εἴπαμε, συνιστοῦν ἀκριβῶς μία ἐξωτερικὴ καὶ μόνο ἐξέταση τοῦ φλοιοῦ του. Τώρα θὰ προχωρήσουμε στὸν ἐσωτερικό του κόσμο, στὸ δεύτερο στρῶμα, στὸν «μανδύα» του, ἂν θέλετε νὰ δανεισθοῦμε καὶ ἕναν ὅρο ἀπὸ τὴν γεωλογία. Στὴν σφαῖρα αὐτὴ θὰ ἐξετάσουμε τὴν χρήση τοῦ ὅρου στὴν φιλοσοφία· πῶς χρησιμοποιήθηκε ἐκεῖ, ποιές σημασίες προσέλαβε στὸν συγκεκριμένο χῶρο. Θὰ πρέπει νὰ ἐξετάσουμε καλὰ τὴν σφαῖρα αὐτὴ γιὰ νὰ μπορέσουμε στὴν συνέχεια νὰ εἰσέλθουμε στὸν πυρῆνα τοῦ θέματός μας, ποὺ σχ...

  π. Δημήτριος Ν. Θεοδωρόπουλος Ξεκινήσαμε μὲ τὸ προηγούμενο ἄρθρο μας τὴν προσπάθεια ἐξέτασης τῶν ὅρων ποὺ χρησιμοποίησε ἡ θεολογία, προκειμένου νὰ διατυπώσει τὰ δόγματα τῆς Πίστεώς μας. Ἀρχίσαμε μὲ τὸν ὅρο οὐσία , τὸν πρεσβύτερο κατὰ τὴν ἡλικία, ποὺ μαζὶ μὲ τὸν ὅρο ὑπόστασις δήλωνε τὸ ὄν, τὴν ὕπαρξη. Προσεγγίσαμε κάποιες ἀπὸ τὶς σημασιολογικὲς πτυχὲς τοῦ ὅρου αὐτοῦ. Θὰ συνεχίσουμε τώρα μὲ τὶς ὑπόλοιπες (ὄχι πὼς θὰ τὶς ἐξαντλήσουμε ὅλες· εἶναι ἀμέτρητες). Ἄλλες σημασίες Κάπου διάβασα ὅτι οὐσία ὀνομάσθηκε καὶ ὁ ἄρτος ποὺ ἀπομένει μετὰ τὴν θεία εὐχαριστία. Τὸ παραθέτω ἁπλῶς.  Στὰ βυζαντινὰ χρόνια «αἱ οὐσίαι» (πληθυντικὸς) ἦταν βοηθητικὰ πλοῖα.  Οὐσίες ὀνομάσθηκαν καὶ τὰ τέσσερα σώματα, χαλκός, κασσίτερος, μόλυβδος καὶ σίδηρος.  Οὐσία καὶ κάθε τι ποὺ ἀνθίσταται στὴ φωτιά.  Οὐσία καὶ ἕνα εἶδος ἐμπλάστρου. Στὰ νεώτερα χρόνια ἡ οὐσία ἔγινε συνώνυμος τῆς ὕλης, τοῦ φυσικοῦ σώματος. Ἀναφέρεται στὴν χημικὴ σύσταση κάποιας ὕλης, στὰ συστατικὰ στοιχεῖα κάποιου φαρμάκου, γι...

  π. Δημητρίου Ν. Θεοδωροπούλου Ἀφήσαμε τοὺς Μεγάλους Ἕλληνες Καππαδόκες Πατέρες πάνω ἀπὸ τὸ χειρουργικό τους τραπέζι νὰ ἔχουν μόλις τολμήσει τὴν μεγαλύτερη τομὴ στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφίας, τὴν διάκριση τῶν ὅρων οὐσία καὶ ὑπόστασις · τοὺς ὁποίους καὶ ταύτισαν στὴν συνέχεια μὲ τοὺς ἀντίστοιχους φύσις καὶ πρόσωπον . Εἶναι τομὴ καὶ μετάπλαση τῆς φιλοσοφικῆς γλώσσας αὐτὴ λαμπρὰ καὶ μεγαλειώδης. Εἶναι σταθμὸς καὶ ὁρόσημο στὴν πορεία τῆς ἀριστοτεχνικῆς σύνθεσης Ἑλληνισμοῦ καὶ Χριστιανισμοῦ. Μὲ τὴν τολμηρὴ ἐπέμβασή τους οἱ θεόσοφοι Καππαδόκες ἐμφύτευσαν ἄκρως ἐπιδέξια στὸν ὅρο πρόσωπον τὴν ἔννοια τῆς ὑποστάσεως . Τοῦ προσέδωσαν ὀντολογικό περιεχόμενο, ὥστε στὸ ἑξῆς νὰ μὴν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ νοηθεῖ τὸ πρόσωπον ὡς προσωπεῖον . Πρόσωπον καὶ ὑπόστασις δηλώνουν πλέον τὸ ὄν, τὴν ὕπαρξη, τὴν ὀντότητα· ὄχι βέβαια μὲ τὴν ἔννοια τῆς οὐσίας, τοῦ τί εἶναι , ἀλλὰ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ πῶς εἶναι , τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ὑπάρχει. Ἔτσι, ὁ Πατήρ, ὁ Υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα δὲν κινδυνεύουν πλέον νὰ νοηθοῦν...

π. Δημητρίου Ν. Θεοδωροπούλου Εἴδαμε ὅτι στὸ περὶ Θεοῦ ἐρώτημα ἡ θεολογία τῆς Ἐκκλησίας μας ἀπαντᾶ: Ὅτι εἶναι ὁ Θεὸς (ὑπάρχει). Ὅτι δὲν γνωρίζουμε τί εἶναι ὁ Θεὸς (τὴν οὐσία του). Ὅτι γνωρίζουμε πῶς εἶναι ὁ Θεὸς (τὸν τρόπο ὑπάρξεώς του). Τὰ δύο τελευταῖα, τὸ τί εἶναι καὶ πῶς εἶναι , ἀντιστοιχοῦν, ὅπως ἤδη ἔχει λεχθεῖ, στὶς ἔννοιες οὐσία καὶ ὑπόστασις . Οἱ δύο αὐτοὶ ὅροι ταυτίζονταν μέχρι τὴν ἐποχὴ τῶν Καππαδοκῶν Πατέρων. Τὸ ἴδιο καὶ ὁ Λατινικὸς ὅρος substantia.  Substantia - οὐσία - ὑπόστασις χρησιμοποιοῦνταν στὴν φιλοσοφία μὲ τὴν ἴδια ἀκριβῶς σημασία. Ἕνας ἄλλος ὅρος ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει πολὺ ἐδῶ, ὁ ὅρος πρόσωπον , χρησιμοποιοῦνταν ἐπίσης τὴν ἐποχὴ ἐκείνη μὲ διαφορετικὴ σημασία ἀπ’ ὅ,τι μετὰ τοὺς Καππαδόκες. Τοῦ προσέδιδαν περισσότερο τὴν ἔννοια τοῦ προσωπείου , δηλαδὴ τῆς προσωπίδος, τῆς μάσκας ποὺ φοροῦσαν οἱ ἠθοποιοὶ τοῦ ἀρχαίου θεάτρου. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοια τὸν χρησιμοποίησε καὶ ὁ Σαβέλλιος στὶς ἀρχὲς τοῦ Γ΄ αἰ. γιὰ νὰ ἑρμηνεύσει τὴν τριαδικότητα τοῦ Θεοῦ.  Θέλοντας νὰ ...